บ้านกองทุนสิ้นปีบัญชี เมื่อปิดงบแล้วมีกำไรสุทธิ กองทุนต้องจัดสรรกำไรตามข้อบังคับก่อน แล้วส่วนที่จัดสรรเป็นผลตอบแทนสมาชิกจึงแบ่งเป็นสองก้อน: ปันผลตามหุ้น (ตอบแทนคนถือหุ้น) และเฉลี่ยคืน (ตอบแทนคนที่กู้และจ่ายดอกเบี้ยให้กองทุน) — สัดส่วนทั้งหมดต้องเป็นไปตามข้อบังคับกองทุนและผ่านมติที่ประชุมใหญ่
ขั้นที่ 1: จัดสรรกำไรสุทธิ
ตัวอย่างข้อบังคับที่พบบ่อย (ตัวเลขสมมติ — ของจริงให้ยึดข้อบังคับกองทุนท่าน):
| รายการจัดสรร | สัดส่วน | จากกำไร 100,000 บาท |
|---|---|---|
| สมทบทุนสำรอง | 10% | 10,000 |
| เงินปันผลตามหุ้น | 40% | 40,000 |
| เงินเฉลี่ยคืนผู้กู้ | 30% | 30,000 |
| สวัสดิการสมาชิก/สาธารณประโยชน์ | 15% | 15,000 |
| ค่าตอบแทนกรรมการ | 5% | 5,000 |
ขั้นที่ 2: ปันผลตามหุ้น (ถ่วงเวลาถือครอง)
หลักความเป็นธรรม: คนที่ถือหุ้นทั้งปีควรได้มากกว่าคนที่เพิ่งซื้อหุ้นเดือนสุดท้าย จึงคิดแบบถ่วงน้ำหนักตามระยะเวลาถือครอง (เดือนที่ถือ ÷ 12)
ตัวอย่าง — เงินปันผลรวม 40,000 บาท · กองทุนมีหน่วยหุ้นถ่วงเวลารวมทั้งกองทุน 8,000 หน่วย-ปี → อัตรา 5 บาท/หน่วย-ปี
- นาย ก. ถือหุ้น 100 หุ้นครบ 12 เดือน = 100 × 12/12 = 100 หน่วย-ปี → ได้ปันผล 500 บาท
- นาง ข. ถือหุ้น 100 หุ้น แต่ซื้อกลางปี (ถือ 6 เดือน) = 100 × 6/12 = 50 หน่วย-ปี → ได้ปันผล 250 บาท
ขั้นที่ 3: เฉลี่ยคืนตามดอกเบี้ยที่จ่าย
เฉลี่ยคืนคือการคืนส่วนหนึ่งของดอกเบี้ยให้ผู้กู้ที่ชำระจริงระหว่างปี ตามสัดส่วนดอกเบี้ยที่แต่ละคนจ่าย
ตัวอย่าง — เงินเฉลี่ยคืนรวม 30,000 บาท · ดอกเบี้ยรับทั้งปีของกองทุน 150,000 บาท → อัตราเฉลี่ยคืน 20%
- นาย ค. จ่ายดอกเบี้ยปีนี้ 3,000 บาท → ได้เฉลี่ยคืน 3,000 × 20% = 600 บาท
- นาง ง. จ่ายดอกเบี้ย 1,200 บาท → ได้เฉลี่ยคืน 240 บาท
ข้อบังคับหลายกองทุนกำหนดเงื่อนไขเพิ่ม เช่น ผู้ค้างชำระ ณ วันสิ้นปีไม่มีสิทธิ์รับเฉลี่ยคืน — ตรวจข้อบังคับก่อนคำนวณเสมอ
ขั้นที่ 4: อนุมัติและจ่ายให้มีหลักฐานครบ
- เสนอตารางคำนวณรายคนต่อที่ประชุมใหญ่เพื่อรับรอง (ตัวเลขต้องมาจากทะเบียนหุ้น/ทะเบียนดอกเบี้ยรับจริง)
- จ่ายเข้าบัญชีออมของสมาชิกหรือจ่ายเงินสดพร้อมลายเซ็นรับเงินทุกราย
- ออกใบเสร็จ/หลักฐานการจ่าย และบันทึกบัญชีเป็นรายการจัดสรรกำไร ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายปีถัดไป
- เศษสตางค์จากการปัด ให้กำหนดวิธีจัดการในมติให้ชัด (เช่น สมทบทุนสำรอง)